Vroeger sprong iedereen zo de plas in — maar ons geheugen vertelt niet het hele verhaal

Zwemveiligheid begint bij zwemvaardigheid, en juist daar groeien de verschillen. In 2024 had 14 procent van de kinderen tussen zes en twaalf geen enkel zwemdiploma — zo'n vier per klas. Achter dat gemiddelde zit een scherpe breuk: onder kinderen met een migratieachtergrond is dat 40 procent, tegen 9 procent zonder. Ook schoolzwemmen daalt: van 26 procent van de basisscholen in 2021 naar 21 procent in 2025. Niet omdat scholen of gemeenten het onbelangrijk vinden, maar omdat het geld, water, vervoer en personeel vraagt, terwijl zwembaden onder druk staan.

Een diploma is bovendien een basis, geen levenslange garantie. Wie na het diploma jarenlang niet meer zwemt, verliest conditie en techniek; ook volwassenen overschatten zichzelf. En open water is geen verwarmd bad met een vlakke bodem en een kant binnen handbereik. Een koude plas met een weke bodem, slecht zicht en stroming vraagt iets anders: rustig blijven, de situatie inschatten, en weten wanneer je juist níét het water in moet. Koud water snijdt bovendien in seconden je adem af — een rustig ogende recreatieplas kan levensgevaarlijk zijn.

Nederland is diverser geworden. Wie langs een plas of kanaal komt maar geen Nederlands leest, heeft aan een tekstbord weinig. Taal is niet dé oorzaak van verdrinkingen — daarvoor is het te complex — maar één bord in één taal is niet altijd genoeg. Pictogrammen, kleurcodes en meerdere talen helpen. Waarschuwen is pas waarschuwen als de boodschap aankomt, zeker waar het gevaar niet zichtbaar is.

In 2025 overleden in Nederland 132 mensen door een accidentele verdrinking: 100 ingezetenen en 32 niet-ingeschrevenen, zoals toeristen of tijdelijke werknemers. In 2024 waren dat er 146 — het aantal dáálde dus; van een onafgebroken stijging is geen sprake. Dat maakt het niet minder ernstig: iedere verdrinking is er één te veel, en niet elk slachtoffer was bewust aan het zwemmen. De soms genoemde 250 à 300 is een bredere telling (inclusief vervoersongevallen en zelfdoding) en niet één-op-één met de CBS-cijfers te vergelijken. De cijfers spreken elkaar niet tegen; ze beantwoorden verschillende vragen.

Overal zijn plekken waar zwemmen officieel niet mag en toch massaal gebeurt. Meer toezicht kan levens redden, maar ook de schijn van veiligheid wekken; strenger handhaven schept duidelijkheid, maar kost capaciteit en verplaatst het probleem. En gedogen is evenmin neutraal: als je jarenlang weet dat mensen ergens zwemmen, kun je niet doen alsof het niet bestaat. Dan moet je kiezen — de plek veiliger inrichten, toezicht regelen, de toegang beperken, of uitleggen waarom een verbod nodig is. "We zien wel" is geen beleid.

Ook de burger draagt verantwoordelijkheid. Wie niet kan zwemmen, gedronken heeft of jonge kinderen bij zich heeft, hoort daarnaar te handelen; ook goede zwemmers moeten zichzelf niet overschatten. Geen overheid zet een toezichthouder bij elke sloot, geen reddingsbrigade is overal tegelijk, geen diploma redt je in elke situatie. Eigen verantwoordelijkheid is geen excuus voor de overheid om niets te doen — het is een onmisbaar deel van een gezamenlijke aanpak.

De verleiding is groot om één partij aan te wijzen: de overheid had beter moeten handhaven, de ouders beter opletten, de zwemschool beter lesgeven, het slachtoffer beter nadenken. Maar verdrinkingen kennen zelden één oorzaak — vaak spelen onvoldoende zwemvaardigheid, overschatting, kou, alcohol, een onverwachte bodem en gebrekkige communicatie tegelijk. En dus is de oplossing ook niet enkelvoudig. We hebben toegankelijk zwemonderwijs, begrijpelijke waarschuwingen, gerichte handhaving, toezicht op drukke risicoplekken én eigen verantwoordelijkheid nodig. Niet óf-óf. Waarschijnlijk alles tegelijk.

Vroeger sprong iedereen zo de plas in, zeggen we graag. Maar vroeger was niet automatisch veiliger; ons geheugen heeft nu eenmaal geen ongevallenregister. Het gesprek begint dan ook niet bij de vraag wie er faalde, maar bij welke verantwoordelijkheid elke partij kan en moet dragen. Water onderhandelt niet. Dat gesprek zullen wíj daarom met elkaar moeten voeren — voordat de volgende warme zomer ons opnieuw met dezelfde vragen confronteert.